Σε αυτά τα θέματα οι Πατέρες της Εκκλησίας έχουν σαφείς θέσεις και διδασκαλία.

Ένας άνθρωπος, ο οποίος ακολουθεί ή μάλλον νομίζει ότι ακολουθεί τη διδασκαλία του Χριστού και απλώς πηγαίνει στην εκκλησία κάθε Κυριακή, που κοινωνεί κατά τακτά χρονικά διαστήματα, που χρησιμοποιεί τους παπάδες για να του κάνουν αγιασμούς, ευχέλαια κ.λπ. (τα οποία βέβαια κάνουν και οι πραγματικοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί, και δεν είναι κακό το να θέλει να κάνει κανείς αυτά. Κακό είναι το να μένει σε αυτό) χωρίς να εμβαθύνει, όμως, σε αυτά, παραμένοντας στο γράμμα του νόμου και όχι στο πνεύμα του νόμου, αυτός ωφελείται ιδιαίτερα από την Ορθοδοξία;

Μετά ένας άλλος, ο οποίος προσεύχεται αποκλειστικά για τη μέλλουσα ζωή για τον εαυτό του και για τους άλλους αδιαφορεί τελείως γι’ αυτήν τη ζωή, αυτός, πάλι, ωφελείται ιδιαίτερα από την Ορθοδοξία;

Η μία τάση εκπροσωπείται από τον παπά της ενορίας και όσους μαζεύονται γύρω του με το παραπάνω πνεύμα και η άλλη εκπροσωπείται από έναν Γέροντα σε μοναστήρι, συνήθως κάποιον αρχιμανδρίτη, που βρίσκεται σε σύνταξη και περιμένει να πεθάνει, με μερικούς μοναχούς γύρω του (που είναι, δηλαδή, ο πνευματικός τους πατέρας και οι μοναχοί του είναι άσχετοι με τον Ησυχασμό).

Εφόσον οι δύο αυτές τάσεις δεν είναι επικεντρωμένες γύρω από την κάθαρση και τον φωτισμό, από Πατερικής απόψεως, είναι λανθασμένες ως προς εκείνο που επιδιώκουν. Όσο, όμως, είναι επικεντρωμένες γύρω από την κάθαρση και τον φωτισμό και εφαρμόζουν την ορθόδοξη Πατερική ασκητική αγωγή για την απόκτηση της νοεράς προσευχής, τότε μόνο τα πράγματα τίθενται πάνω σε ορθή βάση.

Αυτές οι δύο τάσεις είναι υπερβολές προς τα δύο άκρα. Δεν έχουν αυτές οι τάσεις κοινό άξονα. Ο κοινός άξονας που διακρατεί την Ορθοδοξία και διατηρεί την συνοχή της, ο ένας και μοναδικός της άξονας επάνω σε όλα τα θέματα που την απασχολούν και ο οποίος τοποθετεί τα πάντα πάνω σε ορθή βάση, όταν λαμβάνεται υπόψιν, είναι ο άξονας: κάθαρση – φωτισμός – θέωσις.

Απόσπασμα από το βιβλίο του πρωτ. Ιωάννου Ρωμανίδου, Πατερική Θεολογία, σσ. 45-46, εκδ. Παρακαταθήκη, 2004.