Η παραμονή των Θεοφανείων αποτελεί μία από τις λίγες ημέρες του εκκλησιαστικού έτους όπου η Εκκλησία ορίζει αυστηρή νηστεία. Πολλοί πιστοί θεωρούν ότι η νηστεία αυτή συνδέεται αποκλειστικά με την πόση του Μεγάλου Αγιασμού. Ωστόσο, η παράδοση της Εκκλησίας μας δείχνει κάτι βαθύτερο.

Σύμφωνα με την πατερική και λειτουργική μαρτυρία, ο Μέγας Αγιασμός θεωρείται «τὰ δευτερεῖα τῶν Θείων Μυστηρίων» (Εὐχολόγιον, κώδ. Βατοπεδίου 134 [745] του έτους 1538), δηλαδή το ιερώτατο αγιαστικό είδος μετά τη Θεία Κοινωνία.

Παρόλα αυτά, η νηστεία της παραμονής δεν θεσπίστηκε πρωτίστως ως προϋπόθεση για την πόση του Αγιασμού. Αντίθετα, αποτελεί συνέχεια μιας αρχαίας εκκλησιαστικής πρακτικής. Πριν από κάθε μεγάλη εορτή προηγείτο περίοδος προετοιμασίας, η οποία περιλάμβανε και νηστεία.

Τα Θεοφάνεια, ως εορτή της φανέρωσης της Αγίας Τριάδας και της Βάπτισης του Κυρίου, είχαν από παλιά προεόρτια από τις 2 Ιανουαρίου. Όμως, επειδή βρίσκονται μέσα στο χαρμόσυνο Δωδεκαήμερο, δεν αναπτύχθηκε πολυήμερη νηστεία. Έτσι διατηρήθηκε μόνο η νηστεία της παραμονής, ως μία ημέρα έντονης πνευματικής εγρήγορσης και καθαρότητας.

Τι σημαίνει νηστεύω την παραμονή; Η νηστεία αυτή μας προετοιμάζει να σταθούμε με καθαρή καρδιά μπροστά στο μυστήριο της φανέρωσης του Θεού στον Ιορδάνη. Μας υπενθυμίζει ότι ο Χριστός βαπτίστηκε «δι’ ἡμᾶς», για να αγιάσει την κτίση και να μας ανοίξει την οδό της νέας ζωής. Μας καλεί σε μετάνοια, εγκράτεια και προσευχή, ώστε να δεχθούμε τον αγιασμό όχι τυπικά, αλλά ως πραγματική ανακαίνιση της ψυχής.

Η νηστεία της παραμονής δεν είναι βάρος, αλλά πρόσκληση. Μια μικρή άσκηση που ανοίγει την καρδιά μας στη χάρη του Θεού. Μια ευκαιρία να αφήσουμε πίσω μας ό,τι μας βαραίνει και να εισέλθουμε στη μεγάλη Εορτή με φως, καθαρότητα και ειρήνη.

Ας ζήσουμε λοιπόν αυτή την ημέρα με ευλάβεια, προσευχή και χαρά, ώστε ο Μέγας Αγιασμός να γίνει για όλους μας πηγή ανανέωσης, δύναμης και ευλογίας.